Antichrist (Lars von Trier, 2009)

Ik vond The idiots een goede film. Verder beschouw ik mezelf een Von Trier-hater. Dat gesol met die vrouwen in Breaking the waves, Dancer in the dark en Dogville! Mijn grootste bezwaar is dat deze films een ondraaglijk leed opvoeren (een opofferingsgezinde vrouw wordt het leven onmogelijk gemaakt) waar ik geen moment in meega, hoe bijbels en fundamenteel menselijk de aangeroerde thema’s ook zijn. Als je urenlang op een konijntje inhakt, dan is dat zielig, en provocerend, maar gewoon niet zo boeiend. Eerst gaat het op mijn zenuwen werken, en vervolgens word ik geïrriteerd. Het leed is me te bedacht en te drammerig, en wordt daardoor gevoelloos. Ik heb nooit het gevoel gehad dat Von Trier met me probeerde te communiceren.

(Bevat spoilers.) Het vooruitgesnelde nieuws over Antichrist was dat Von Trier er een tandje had bijgezet en volgens velen de planeet aarde definitief had verlaten. Wat is de overtreffende trap van haat? En moet je dat als kijker dan nog willen ondergaan? Aangestuurd door het idee dat je van extreme en gedurfde cinema op zijn minst kennis moet nemen, ben ik toch gaan kijken. Wat schetst mijn verbazing? Ik begin die zeurkous eindelijk een beetje te begrijpen.

Het verhaal: man (Willem Dafoe) en vrouw (Charlotte Gainsbourg) verliezen een zoontje, vrouw draait volledig door en de man, die van beroep therapeut is, zet alles op alles om haar van haar ondergang te redden (Hé, dat is nieuw!). Samen vertrekken ze naar de boshut, ‘Eden’ geheten (jaja...), waar vrouw en zoontje onlang nog geweest zijn, en waar de vrouw definitief de poging om een proefschrift te voltooien heeft opgegeven. Een en ander wordt een hel. Het is duidelijk dat de vrouw hier dienst doet als de veroorzaker van al het leed, de antichrist, een gegeven dat je vervolgens in de parabel-achtige opzet van Von Trier mag generaliseren. Eva plukte de appel van de boom, etcetera. Nu wordt dit simplistische thema tegenwicht geboden door de man, die op ergerniswekkende manier de therapeut uithangt. Hierdoor wordt de vraag opgeworpen wie nu eigenlijk ageert en wie reageert. De vrouw is slecht omdat de man haar zo gemaakt heeft?

Niet alleen is dit thema interessanter dan dat Bambi-gedoe in Dancer in the dark en het wraak-dilemma in Dogville, het thema ontstaat cruciaal vanuit de personages, zodat het gevoel dat Von Trier over de hoofden van zijn acteurs heen twee en een half uur lang een simplisme uitvent afneemt. Het is door deze gelaagdheid dat Von Triers humor, of wat daarvoor moet doorgaan, eindelijk een kans krijgt. Als aan het einde (spoilers in aantocht!) de vrouw verliest en alle lijken die in het bos om de boomhut heen liggen pardoes weer opstaan, is dit niet serieus te nemen en ontstaat een uiterst cynisch commentaar op het centrale thema.

Daarnaast ziet de film er prachtig uit en verdient de proloog speciale vermelding. Hierin zien we, in slow motion, hoe het zoontje uit zijn box klautert, de dood tegemoet, terwijl pa en ma de liefde bedrijven. Dit alles op de statige, prachtige muziek van Händel (Lascia ch’io pianga uit de opera Rinaldo). Door menigeen afgedaan als kitsch, maar ik vond het juist prachtig en heel effectief. Wat er ook volgt, het leed dat als trigger geldt voor de gebeurtenissen, valt daarna nog moeilijk te onderschatten. Deze tien minuten zijn me nog enkele dagen bijgebleven, hetgeen op zijn minst geen slecht teken is.

Laat ik dan helemaal aan het einde nog iets zeggen over de veel genoemde provocaties. Het gaat in feite om een paar shots van luttele secondes die de film een reputatie geven die onnodig afstotend is. In de proloog zit een volle penetratie. Ik kan me levendig voorstellen dat Von Trier heeft zitten gniffelen toen hij voor het eerst de muziek van Händel er onder hoorde, maar het slaat eigenlijk nergens op. Dan zit er nog ergens een genitale verminking. Daar waar Haneke die in La pianiste keurig buiten beeld houdt, lijkt Von Trier er vooral op te willen wijzen dat een volle close-up nu volledig te verdedigen is: we zitten immers in een psychologische horrorfilm. Deze irritante ideëen zijn de zoveelste vlekken op de verre van smetteloze relatie die ik met de Deen onderhoud, maar hij deed niet eerder zichzelf daarmee zo te kort. Want alhoewel ik zeker niet dol ben op Antichrist, mag hij best gezien worden.

olafk

Comments

[Geplaatst door: Jan Willem]

Je klinkt wel een beetje als een jazz-hater die toch tegen beter weten in een jazz-cd gaat recenseren, ook al heb je het dan wel goed onderbouwd. Ik ben een groot fan van Von Trier en juist omdat de man, een enorme hypochonder volgens mij, zijn grootste frustraties, angsten zo treffend in beeld weet om te zetten. Dat deed hij misschien nog wel abstracter en treffender in films als The Element Of Crime, Epedemic en Zentropa. Dat extra element, die onderhuidse spanning, dat nare, dat raakt me juist altijd. Ik hield mijn hart vast met Breaking The Waves...een echte grote productie, maar vind hem ook daar goed uit de voeten komen met de dingen die jij zo haat. En kom op, dat Björk in Dancer In The Dark een keer opgehangen werd was toch best lachen :-)
Maar je hebt me zeer nieuwsgierig gemaakt!

[Geplaatst door: Jan Willem]

Overigens klink ik hierboven wellicht negatiever dan bedoeld over deze recensie. Ik vind het leuk om twee kanten van het verhaal te lezen en heb nooit die negatieve dingen zo gezien zoals je ze mooi omschrijft. Ze zijn er wel, maar ik kan er persoonlijk wel goed mee uit de voeten. Net als de muziek die ik draai, waar mensen vaak van zeggen dat ze er depressief van worden of dat ze het geen muziek vinden, terwijl ik daar fluitend bij zit te genieten. Smaak, wat was daar ook alweer mee? :P

[Geplaatst door: Olaf K.]

Je hebt natuurlijk ergens wel gelijk, dat ik zit te kijken naar iets waar ik niet erg van hou (al is het specifieker dan een genre), maar het loont zo blijkt. Ik had hetzelfde met Godard. A bout de souffle, Weekend en Pierrot le fou vond ik niet te hachelen, maar door te blijven kijken heb ik wel Le mepris en Vivre sa vie gezien. En die had ik toch niet willen missen. Kunstenaars die wat proberen lopen nu eenmaal een groter risico op hit or miss.

[Geplaatst door: PvC]

We kunnen er lang en ingewikkeld over doen en intellectualiseren tot we groen zien, maar ik vond dit verreweg de naarste film die ik in lange tijd gezien heb.
En in sommige gevallen zou dat nog een compliment kunnen zijn, maar ik vond het op geen enkele manier aangrijpend of indringend - afgezien van de proloog dan die overigens ook best de helft korter had gekund.
Wat mij betreft is het dus vooral een zieke kutfilm. Zo dan.

[Geplaatst door: Jan Willem]

nu ben ik nóg nieuwsgieriger :-)

[Geplaatst door: Martijn]

"Ik kan me levendig voorstellen dat Von Trier heeft zitten gniffelen toen hij voor het eerst de muziek van Händel er onder hoorde, maar het slaat eigenlijk nergens op."

Dat is juist de essentie van Von Trier, wat dat betreft is hij een duisterdere versie van Wim Schippers.

Von Trier is boven alles een prankster (wat is het Nederlandse woord daarvoor eigenlijk?) en wel één die precies de dingen doet die mij aanspreken (net als Schippers trouwens.) Ik lig al dubbel die automatische camera's in The Boss Of It All ter sprake komt of het hele idee concept van Dancer in the Dark als musical. Ik vind hem daarom vooral een komedieregisseur, met de twee Kingdoms als hoogtepunten.

Maar soms raakt hij ook keihard, juist doordat hij de hele rest van de film bezig is je als kijker juist niet te laten meeleven met de karakters met zijn vervreemdende trucs. En dan in één keer door al die artificialiteit knallen met een emotionele sloopkogel. Op zich ook weer een trucje dat hij je flikt, maar het werkt wel.

[Geplaatst door: Jan Willem]

Ja die twee Kingdoms zijn geweldig! En The Idiots mocht er ook wezen. Maar al die pijnlijke stukken, mag ik wel lachen of niet/moet ik het nu wel eng vinden of niet, vond ik in zijn beginjaren er ook al heel sterk en subtiel in zitten. Je weet gewoon nooit waar je nu precies naar aan het kijken bent. Dat, zonder het ook maar een moment te intellectualiseren -want film kijken blijft als bier drinken, tis lekker of niet-, maakt Lars Von Trier tot een intrigerend regisseur. Net als bij Dogville, waarbij je een soort toneelstuk krijgt met enkel een hal vol krijtstrepen als decor...op papier en objectief bekeken totaal absurd, maar het werkt. Hij doet me niet alleen denken aan Schippers, maar ook aan van Warmerdam. En dan beter....