Fugazi is al een tijdje niet meer onder de mensen. In dit artikel volgt een blik over de schouder van een nietsvermoedende concertbezoeker op weg naar huis, tijdens een koude zaterdagnacht in november 1998.
November 1998 moet het geweest zijn dat Fugazi in 013 speelde. In het voorprogramma speelde Solbakken, een Nederlandse band met dwarse muziek en onregelmatige maatsoorten. Fugazi had net de cd ‘End Hits’ uit en het optreden in Tilburg was het laatste optreden van de Europese tour. Dat was te horen, want Guy Picciotto had bijna geen stem meer over. Het optreden opende in de vijfde versnelling: ‘Walken's Syndrome’, het meest snelle nummer van ‘In On The Killtaker’, de eerste cd die ik van Fugazi hoorde.
Het stempel ‘hardcore’ heeft me er lang van weerhouden de muziek op te zetten, maar de live-sessie in VPRO’s Villa 65 (dat moet ergens in 1991 zijn geweest) was het omslagpunt en ik was verkocht. Fugazi en het grote publiek waren niet voor elkaar bestemd. In de internationale pers ging het nooit over de muziek, maar altijd over de DIY-levenshouding en lage entreeprijzen (dit is achteraf gezien profetisch gebleken). Hoe hard bekende fans als Billy Corgan en Eddie Vedder ook verkondigden hoe goed Fugazi was, een groot publiek hebben ze er nooit mee weten te bereiken.
Aan de muziek lag het niet. ‘The Argument’ is verreweg het beste album van de band dat liet horen dat er muzikaal geen grenzen waren, een antwoord op de benauwde punkrockscene waaruit de band was ontstaan. Slechts een enkele muziekcriticus hoorde waarom Fugazi geen gelijke had binnen de muziekindustrie: muzikaal gezien had iedereen zijn plek binnen de band, en met name Ian Mackaye en Guy Picciotto vulden elkaar qua zang- en gitaarpartijen perfect aan. Productioneel werden cd’s steeds verder geperfectioneerd, niet allen qua geluid maar ook wat betreft de arrangementen. Vaak werden studio-opnames afgekeurd. Dat gebeurde bijvoorbeeld met opnames gemaakt door Steve Albini, iets waar veel gitaarbands alleen maar van kunnen dromen.
Iemand vertelde me dat Fugazi een gevangene was in hun eigen genre. Daar ben ik het mee eens, maar ze waren zich daarvan bewust en waren niet bang om te experimenteren met andere genres en instrumenten. ‘End Hits’ en ‘Red Medicine’ klinken daardoor soms behoorlijk stuurloos, maar het toont aan dat de band zich besefte dat stilstand achteruitgang was (of, om hun eigen woorden te misbruiken: “you can’t be what you were”).
Officieel is Fugazi niet gesplit, maar is er een pauze ingelast. Individuele bandleden zijn soloprojecten begonnen, zitten niet stil. Ian Mackaye is actief in The Evens en zijn talent voor catchy liedjes niet verloren. Een recensent van Pitchfork betreurde dat Fugazi geen optredens en platen meer maakte, maar zag dat Mackaye een gelukkig mens was. Dat was bij Fugazi wel anders en daar zijn legio voorbeelden van. In de pers klaagde Mackaye verkeerd begrepen te worden en bij optredens was idem dito met het publiek en Mackaye.
Great Cop
In de film ‘Instrument’ van Jem Cohen zit een fragment waar Mackaye een dronken fan dwingt zijn excuses aan te bieden voor asociaal gedrag tijdens een optreden voor een duidelijk te volle zaal. Als ik dit soort dingen zie neem ik het de band niet kwalijk om te stoppen. Het blijft gissen naar een reden voor het verdwijnen van de band, maar het was duidelijk dat de wereld en Fugazi niet klaar voor elkaar waren, en dat toegankelijkere muziek niet voor meer erkenning zorgde. Smeergeld, de motor waarop de muziekindustrie draait wat betreft media-exposure, airplay etc. was aan Fugazi niet besteed. De band speelde het spel met eigen opgelegde regels. In Tilburg klonk er een vertwijfelde reactie van Mackaye tussen de nummers door over de sponsor van 013, die met grote logo’s aan beide muren vertegenwoordigd is. ‘Waarom moet je er tijdens een concert aan herinnerd worden dat je zaal gesponsord wordt?’ vroeg Mackaye.
Het was aan dovemansoren gericht, die avond in Tilburg. Tussen het publiek en de band wilde het niet echt gezellig worden, op een schare volgelingen na die elke tekst woord voor woord mee scandeerden, iets wat me deed denken aan een foute politieke partijbijeenkomst. Maar Fugazi gaf geen antwoorden, maar stelde vragen om het publiek zelf na te laten denken. Maar daar komt het publiek niet voor, mensen willen entertainment.
‘Instrument’ is een film van Jem Cohen die een rauw, maar eerlijk beeld schetst van wat de band zo goed maakte. Het mooist zijn de bezwerende, rauwe live-fragmenten die iets van het ongrijpbare fenomeen blootleggen. Helaas betreft dat allemaal korte fragmenten die doen verlangen naar meer, maar daarvoor zijn er alleen een serie live-cd’s, die zijn uitgegeven na de laatste studio-cd en naar het voorbeeld van Pearl Jam: integrale concerten, voor de fans, geen distributie (al heeft Pearl Jam dat laatste wel).
Onthullender in dat kader is de even bevreemdende als verslavende filmsoundtrack ‘Instrument’, die muziek uit de film bevat (in omgekeerde volgorde als op het scherm), aangevuld met demo’s. Verreweg het beste nummer is het openingsnummer van de cd (de film eindigt ermee), ‘Slo Crostic’, dat uiteindelijk radicaal anders op ‘End Hits’ is verschenen.
De tijd zal moeten uitwijzen of ik daadwerkelijk het laatste optreden van Fugazi heb gezien in Nederland, nu zo’n 11 jaar geleden. Ik kan me er weinig van herinneren, ik meen nog dat ze ‘Promises’ speelden en dat het publiek er hard doorheen kakelde (ook iets dat profetisch is gebleken). De band speelde altijd zonder setlist. Elk bandlid stond het vrij om een nummer in te zetten naar keuze. Als een geroutineerde jazzband speelde Fugazi hun hele discografie op commando af. Ik ken geen andere rockband die dat deed. Het hield de bandleden scherp, een show mocht geen afwerkroutine worden. Er werd gespeeld op het scherpst van de snede. Wat ik me nog wel herinner is dat ik van het station in Nijmegen naar huis fietste ik hardhandig ben aangepakt door wat verveelde brommerjeugd, die niks beters te doen hadden op zaterdagnacht. De cirkel was rond: volgens Wikipedia is Fugazi een afkorting die door Amerikaanse soldaten werd gehanteerd in de Vietnamoorlog. Het betekent “fucked up, got ambushed, zipped in”. En er was geen ‘Great Cop’ te bekennen op dat moment.
EvR
Typepad heeft mijn eerdere reactie gewist....was iets als:
Ten eerste geweldig om weer eens wat van deze superband te lezen! Net als de voorgangers (Minor Threat, Rites of Spring) overigens.
Maarrrr
"Fugazi en het grote publiek waren niet voor elkaar bestemd."
Misschien niet meer in de tijd die jij noemt, maar een paar jaar daarvoor ben ik door het sublieme live optreden in een volgepakt Paradiso volledig voor de band gevallen. Superliveband!!!
En gevangen in hun eigen genre...er liepen volkstammen gelijkdenkenden rond (Nomeansno).
MacKaye is echt van de straight edge (geen drank/drugs) en het is te prijzen dat hij dat ook voor zijn principes opkomt bij associaal gedrag...
Geplaatst door: Jan Willem | 28-4-09 om 21:15
Nou JW, Nomeansno was toch altijd veel meer 'lang leve de lol', niet? Ik heb zelf altijd meer met Minor Threat (en NMN, en de gelijknamige LP van Marillion) gehad dan met Fugazi, hoewel 'Repeater + 3' bij mij ook wel een tijdje (komt die grap) op repeat heeft gestaan anno 1990. Ken hun latere werk (alles na Steady Diet Of Nothing) helegaar niet, zou ik nog eens moeten checken, maar inmiddels ben ik eerlijk gezegd nogal allergisch geraakt voor überserieuze boze muziek, dus of het nog nut heeft... Hoe dan ook, fijn stuk Eric!
Geplaatst door: Hiram | 29-4-09 om 9:28
NMN was helemaal niet lang leve de lol. Er was wel altijd een vrolijke noot, maar harde shit verder zonder het leven al te serieus te nemen...Fugazi boos? Ik hoor wel serieus kritische muziek, ook vaak hard, maar boos neu. Minor Threat was veeleerder een boze band... Mag ik je toch 13 songs nog aanraden? :-)
En inderdaad een fijn stuk!
Geplaatst door: Jan Willem | 29-4-09 om 10:23
Harde shit, muzikaal gezien ja, maar kom op, de Wrightjes kunnen nog geen recht gezicht houden in een Clockwork Orange-contraption, die schmieren de foutste Oostenrijkse schlagerzanger nog van het podium, man! Laat je niet van de wijs brengen door een grootsch en meeslepende plaat als Small Parts Isolated & Destroyed; het is ook gewoon okay om een traantje weg te pinken bij pretpunk hoor ;)
Misschien vergis ik me wat betreft Fugazi, zal The Argument eens opsnorren dan (13 Songs valt nog in mijn oude school range). En ja, natuurlijk is Minor Threat nog veel bozer, maar toch vond ik dat altijd minder zwaar op de hand binnenkomen. Gewoon erg goed niks-aan-de-hand adrenalinemuziek *bukt*
(ook mijn reactie werd trouwens opgevroten in eerste instantie...)
Geplaatst door: Hiram | 29-4-09 om 11:29
de Wright broertjes doen met de Hanson Brothers al tijden knipogen naar The Ramones en Heino. NMN bestaat nog altijd, live ijzersterk, op plaat mwah.
Koen Poolman zag al in 1995 in dat die scene geen groot publiek zou gaan bereiken. NMN heeft zich daarin berust, en doet gewoon waar ze goed in is, voor een publiek dat ze is blijven volgen.
Geplaatst door: EvR | 29-4-09 om 11:46
Wellicht moeten we dan definiëren wat een groot publiek is. Een bomvol Paradiso vind ik veel voor de bands in mijn nauwe straatje....als je bedoelt met groot die vreselijke HMH of een stadion, nee dat halen ze niet. Maar de scene an sich is best groot....dischord, alternative tentacles en aanverwanten waren in hun hoogtijdagen niet klein.
NMN op plaat mwah...you barbarian :-)
The Day Everything Became Isolated And Destroyed...of Wrong....of Sex Mad/You Kill Me, man nog steeds grote favorieten hiero hoor!!! Hanson Brothers is andere koek, dat is veelal vreselijk en niet te vergelijken met NMN...
Geplaatst door: Jan Willem | 29-4-09 om 14:43
Een groot publiek is misschien de stadions die Pearl Jam nu wel volspeelt, en al die andere bands niet. Punkrock (Green Day en nakomers) heeft commercieel gezien toch heel wat centen opgeleverd, in de slipstream van Nirvana. Maar dat was het punt eigenlijk niet van mijn verhaal, het gaat mij erom te omschrijven dat een beweging als DIY ten onder gaat aan zijn eigen regels/dogma's en wat dat betekende voor de ontwikkeling van Fugazi. Ik denk dat Fugazi te groot was voor die scene en ook meer te bieden had dan het gros van wat daaruit voorkwam, maar niet het grote geldspel van majors wou meespelen zonder concessies aan de andere scene te doen.
@ JW: Met 'mwah' bedoel ik vooral de laaste paar cd's van NMN. Probleem is dat die allemaal met 'Wrong' vergeleken worden, net zoals elke Pearl Jam cd niet zal kunnen tippen aan 'Ten' (volgens het koor der critici, ik zeg dan maar dat ik liever 'Vitalogy' hoor, omdat het daar echt menens is. Altijd leuk die verdwaasde blikken die je dan krijgt). NMN is voor mij niet echt een voorbeeld van 'lang leve de lol' maar vooral messcherpe, cynische teksten, en geweldige muziek (op hun beste momenten, en dat zijn er veel).
Geplaatst door: EvR | 29-4-09 om 15:20
Ik neem aan dat Eric doelt op de latere platen. Ik ben ook opgehouden na Mr. Happy (wat zal 't wezen, 1995?). Hanson Brothers nooit aan toe gekomen en dat zal wel zo blijven; kan nooit zo goed zijn als de échte Hanson Bros :)
Geplaatst door: Hiram | 29-4-09 om 15:26
Je hebt ook wel gelijk...veel DIY gaat ten onder aan eigen regels/dogma's, maar deels heeft de tijd daar ook gewoon invloed op. De Madchester-scene was booming, maar nu is er niets meer, om maar een voorbeeld te noemen. En dan kan je nog een groot publiek hebben, uiteindenlijk bepaalt de mode wat er blijft en wat niet. Sommige dingen komen ook weer terug (shoegaze). Een andere kant van het verhaal is dat de DIY ook muziek in stand houdt die anders nooit gehoord zou worden. Dus elk voordeel heP ook gewoon weer sijn nadeel...Labels als Make Mine Music bijvoorbeeld werken in de marge, maar man man man wat een mooie dingen verschijnen daar....
Geplaatst door: Jan Willem | 30-4-09 om 1:43